TÜRKİYE'DE MÜLTECİLİK VE SIĞINMA BAŞVURUSU
BİR İNSAN HAKKI OLARAK İLTİCA
Henüz Türkiye'de genel kamuoyu açısından ciddi anlamda bir farkındalık oluşmamış ise de uzunca bir süredir iltica konusu açısından hukuk süreçlerinde çok önemli bir noktada bulunmaktayız. Türkiye bu konudaki tarihi mirasından bu gün çok ayrı bir yerde duruyor ve bu konumun yine “dış faktörler” ile değişmesi gündemde. Konu hakkında ülkemizde çok az sivil toplum kuruluşu, çok az akademisyen çalışıyor ve konu gündemimize çok az giriyor. Çünkü bu sorunun konusunu oluşturan kişiler vatandaşımız olmayan ve hayatın kıyısında yaşama tutunmaya çalışan “yabancılar”. Oysa, bu süreç içinde alınacak kararlar ve buna bağlı olarak değiştirilecek mevzuat Türkiye'deki resmi mevcut insan hakları perspektif ve uygulamamızı ciddi olarak ilgilendirmekte.
Türkiye, bu gün dünyada doğu-güneyden batı-kuzeye giden ve tarihteki misyonunun aksine hiç de ipeksi olmayan ve istenmediği için yasa dışı olmak zorunda kalan bir göç yolu üzerinde bulunmakla önemli bir nüfus hareketi için “geçiş ülkesi” dir. Özellikle doğu Avrupa ülkelerinden gelen ve aslında iş arayan bazı kimseler için ise Türkiye göç yollarında bir “varış ülkesi”dir. Yine, birçok Türk soylu ve tarihi Osmanlı hinterlandı içinde kalan Balkan, Kafkas, Orta Asya ve hata bazı Orta Doğu ülkeleri halkları açısından Türkiye “varış ülkesi” olarak özlem duyulan bir coğrafya olduğu bilinmektedir. Avrupa sığınmacı nüfusunda ise Türkiye önemli sayıda bir nüfus için “kaynak ülkesi” olma özelliği göstermektedir. Kuşku yok ki, Türkiye'de yakalanan veya basına haber konusu olan nüfus, buzdağının sadece görünen yüzüdür. Hareket halinde olan bu nüfusun bir kısmının ekonomik nedenler ile göç eden göçmenler olduğu gerçekliğini kabul etmemizin yanı sıra diğer bir kısmının doğu ve güneyimizdeki bazı ülkelerdeki etnik, ideolojik, dini ve benzeri baskılardan ötürü hapis, işkence veya ölüm cezası gibi “zulüm” tehditlerinden kaçan mültecilerden müteşekkil olduğu da tüm dünya kamuoyunca bilinmektedir.
Mülteci Kimdir?
“Mülteci” olarak kabul edilmek için:
Irkınız, dininiz, milliyetiniz, belirli bir toplumsal gruba mensubiyetiniz veya siyasi görüşleriniz sebebiyle, vatandaşı olduğunuz ülkede zulüm görmekten haklı nedenlerle korku duyuyor olmanız,
Bu korku nedeniyle vatandaşı olduğunuz devletin korumasından yararlanamıyor, ya da bu devletin korumasına sığınmak istemiyor olmanız, Vatandaşı olduğunuz ülkenin sınırları dışında bulunmanız ve zulüm korkusu sebebiyle ülkenize dönemiyor olmanız gerekmektedir. Haklı nedenlerle duyulan zulüm korkusu, sadece geçmiş zulüm deneyimlerine değil, geleceğe yönelik bir zulüm tehlikesine dayanıyor olmalıdır.
Zulüm, hayatınıza ya da özgürlüğünüze yönelik ciddi bir tehdit, ya da hayatınızı katlanılamaz düzeyde kısıtlayan ciddi bir ayrımcılığı kapsayabilir. Bu zulmün kaynağı doğrudan ya da dolaylı olarak kendi devletiniz olabileceği gibi; bir isyancı grup, dini ya da siyasi örgüt, hatta aile gibi devlet-dışı gruplar da olabilir. Bu durumda devletinizin sizi bu tehdide karşı korumuyor ya da koruyamıyor olması gerekir.
Irk, etnik grubunuzu, kabilenizi, ait olduğunuz aşiret veya klanı da kapsar.
Bir zulüm sebebi olarak din , azınlık durumunda bulunan bir din ya da mezhebe mensubiyetiniz, ya da çoğunluk durumundaki dinin yorumlanması veya gereklerine dair görüşlerinizle ilgili olabilir. Bir dinsel cemaate üyeliğinizin, kamusal veya özel alanda ibadetinizin, ya da dini eğitim almanızın engellenmesini kapsayabilir.
Milliyet, vatandaşlık durumuzla ilgili olabileceği gibi, ait olduğunuz etnik ya da dilsel grubu da kapsayabilir.
Bir zulüm sebebi olarak siyasi görüş, devletinizce muhalif ya da 'zararlı' görülen siyasi fikirleri ifade etmeniz, bu fikirler etrafında siyasi çalışmalar içinde olmanız; ya da böyle birtakım siyasi fikirlerin yada faaliyetlerin yanlış yere size atfedilmesiyle ilgili olabilir. Siyasi görüşünüzün geçerli bir zulüm korkusu nedeni olması için devletinizce biliniyor ya da bilinecek durumda olması gerekir.
Belirli bir toplumsal gruba mensubiyet, meslek, cinsel yönelim, etnik köken, belirli toplumsal normlara karşı gelmek gibi birtakım ortak özellikleri sebebiyle hedef alınan ve zulüm riski altında bulunan herhangi bir toplumsal gruba ait olmak anlamına gelir.
Kimler Mülteci Değildir?
Henüz Türkiye'de genel kamuoyu açısından ciddi anlamda bir farkındalık oluşmamış ise de uzunca bir süredir iltica konusu açısından hukuk süreçlerinde çok önemli bir noktada bulunmaktayız. Türkiye bu konudaki tarihi mirasından bu gün çok ayrı bir yerde duruyor ve bu konumun yine “dış faktörler” ile değişmesi gündemde. Konu hakkında ülkemizde çok az sivil toplum kuruluşu, çok az akademisyen çalışıyor ve konu gündemimize çok az giriyor. Çünkü bu sorunun konusunu oluşturan kişiler vatandaşımız olmayan ve hayatın kıyısında yaşama tutunmaya çalışan “yabancılar”. Oysa, bu süreç içinde alınacak kararlar ve buna bağlı olarak değiştirilecek mevzuat Türkiye'deki resmi mevcut insan hakları perspektif ve uygulamamızı ciddi olarak ilgilendirmekte.
Türkiye, bu gün dünyada doğu-güneyden batı-kuzeye giden ve tarihteki misyonunun aksine hiç de ipeksi olmayan ve istenmediği için yasa dışı olmak zorunda kalan bir göç yolu üzerinde bulunmakla önemli bir nüfus hareketi için “geçiş ülkesi” dir. Özellikle doğu Avrupa ülkelerinden gelen ve aslında iş arayan bazı kimseler için ise Türkiye göç yollarında bir “varış ülkesi”dir. Yine, birçok Türk soylu ve tarihi Osmanlı hinterlandı içinde kalan Balkan, Kafkas, Orta Asya ve hata bazı Orta Doğu ülkeleri halkları açısından Türkiye “varış ülkesi” olarak özlem duyulan bir coğrafya olduğu bilinmektedir. Avrupa sığınmacı nüfusunda ise Türkiye önemli sayıda bir nüfus için “kaynak ülkesi” olma özelliği göstermektedir. Kuşku yok ki, Türkiye'de yakalanan veya basına haber konusu olan nüfus, buzdağının sadece görünen yüzüdür. Hareket halinde olan bu nüfusun bir kısmının ekonomik nedenler ile göç eden göçmenler olduğu gerçekliğini kabul etmemizin yanı sıra diğer bir kısmının doğu ve güneyimizdeki bazı ülkelerdeki etnik, ideolojik, dini ve benzeri baskılardan ötürü hapis, işkence veya ölüm cezası gibi “zulüm” tehditlerinden kaçan mültecilerden müteşekkil olduğu da tüm dünya kamuoyunca bilinmektedir.
Mülteci Kimdir?
“Mülteci” olarak kabul edilmek için:
Irkınız, dininiz, milliyetiniz, belirli bir toplumsal gruba mensubiyetiniz veya siyasi görüşleriniz sebebiyle, vatandaşı olduğunuz ülkede zulüm görmekten haklı nedenlerle korku duyuyor olmanız,
Bu korku nedeniyle vatandaşı olduğunuz devletin korumasından yararlanamıyor, ya da bu devletin korumasına sığınmak istemiyor olmanız, Vatandaşı olduğunuz ülkenin sınırları dışında bulunmanız ve zulüm korkusu sebebiyle ülkenize dönemiyor olmanız gerekmektedir. Haklı nedenlerle duyulan zulüm korkusu, sadece geçmiş zulüm deneyimlerine değil, geleceğe yönelik bir zulüm tehlikesine dayanıyor olmalıdır.
Zulüm, hayatınıza ya da özgürlüğünüze yönelik ciddi bir tehdit, ya da hayatınızı katlanılamaz düzeyde kısıtlayan ciddi bir ayrımcılığı kapsayabilir. Bu zulmün kaynağı doğrudan ya da dolaylı olarak kendi devletiniz olabileceği gibi; bir isyancı grup, dini ya da siyasi örgüt, hatta aile gibi devlet-dışı gruplar da olabilir. Bu durumda devletinizin sizi bu tehdide karşı korumuyor ya da koruyamıyor olması gerekir.
Irk, etnik grubunuzu, kabilenizi, ait olduğunuz aşiret veya klanı da kapsar.
Bir zulüm sebebi olarak din , azınlık durumunda bulunan bir din ya da mezhebe mensubiyetiniz, ya da çoğunluk durumundaki dinin yorumlanması veya gereklerine dair görüşlerinizle ilgili olabilir. Bir dinsel cemaate üyeliğinizin, kamusal veya özel alanda ibadetinizin, ya da dini eğitim almanızın engellenmesini kapsayabilir.
Milliyet, vatandaşlık durumuzla ilgili olabileceği gibi, ait olduğunuz etnik ya da dilsel grubu da kapsayabilir.
Bir zulüm sebebi olarak siyasi görüş, devletinizce muhalif ya da 'zararlı' görülen siyasi fikirleri ifade etmeniz, bu fikirler etrafında siyasi çalışmalar içinde olmanız; ya da böyle birtakım siyasi fikirlerin yada faaliyetlerin yanlış yere size atfedilmesiyle ilgili olabilir. Siyasi görüşünüzün geçerli bir zulüm korkusu nedeni olması için devletinizce biliniyor ya da bilinecek durumda olması gerekir.
Belirli bir toplumsal gruba mensubiyet, meslek, cinsel yönelim, etnik köken, belirli toplumsal normlara karşı gelmek gibi birtakım ortak özellikleri sebebiyle hedef alınan ve zulüm riski altında bulunan herhangi bir toplumsal gruba ait olmak anlamına gelir.
Kimler Mülteci Değildir?
Sadece ekonomik nedenlerden ülkesini terk edenler;
Sel, kuraklık veya deprem gibi doğal afetler yüzünden ülkesini terk edenler;
Adi bir suç nedeniyle ve adil bir yargılama sonucu suçlu bulunmuş ve bu nedenle hapse girmemek için, veya yargıdan kaçmak amacıyla ülkesini terk edenler;
İsteyerek ve bilinçli bir şekilde savaş suçlarına karışan, işkence, katliam, soykırım gibi insanlığa karşı suçlar işlemiş olanlar ve sivillere yönelik şiddet eylemlerine katılanlar.
Sel, kuraklık veya deprem gibi doğal afetler yüzünden ülkesini terk edenler;
Adi bir suç nedeniyle ve adil bir yargılama sonucu suçlu bulunmuş ve bu nedenle hapse girmemek için, veya yargıdan kaçmak amacıyla ülkesini terk edenler;
İsteyerek ve bilinçli bir şekilde savaş suçlarına karışan, işkence, katliam, soykırım gibi insanlığa karşı suçlar işlemiş olanlar ve sivillere yönelik şiddet eylemlerine katılanlar.
Türkiye'ye yeni geldim ve “mülteci” olduğumu düşünüyorum. Ne yapmalıyım?
Yukarıda özetlenen, dayanağını Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin 1951 Cenevre Sözleşmesi ile 1967 Protokolü'nden alan, uluslararası hukuktaki “mülteci” tanımıdır. Durumunuzun bu tanıma uyup uymadığını anlamak için aşağıdaki açıklamalar yardımcı olabilir:
Eğer “Avrupa dışından bir ülkeden” geliyorsanız ve mülteci olduğunuzu düşünüyorsanız,
- “Mültecilik” durumunuzun uluslararası hukuk nezdinde tanınması için Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliğine (BMMYK),
- Türkiye'de yasal olarak bulunabilmek ve Türkiye devletinin “geçici sığınma” korumasından yararlanmak üzere polise başvurmanız gerekmektedir.
BMMYK başvurusu için , BMMYK Ankara Ofisi'ne müracat etmeniz gerekir. Kayıt aşamasının ardından, başvurunuzun değerlendirilmesi amacıyla sizinle bir bireysel mülakat yapılır. BMMYK bu mülakat ışığında hakkınızda yapacağı değerlendirme sonucunda “mülteci” durumunda olduğunuza karar verirse, sizi bir mülteci olarak Amerika Birleşik Devletleri, Kanada, Avustralya gibi bir üçüncü ülkeye yerleştirmek üzere girişimlere başlayacaktır.
Türkiye devletinin uluslararası hukuk yükümlülükleri ve yasal mevzuatına göre ‘Avrupa dışından bir ülkeden' gelen ve mülteci durumunda bulunan kişilerin uzun vadede Türkiye'de kalmaları mümkün değildir. BMMYK başvurunuza paralel olarak, Türkiye'de yasal olarak bulunabilmek ve BMMYK'nın kararını beklerken sosyal yardımlardan faydalanabilmek için güvenlik güçlerine “geçici sığınma” başvurusunda bulunmanız ve Türk makamlarının sizin için belirleyeceği bir ilde (uydu kent) ikamet etmeniz gerekmektedir.
Eğer Türkiye devletinin “geçici sığınma” prosedürüne riayet etmezseniz, tutuklanabilir ya da gözaltına alınabilirsiniz. Ayrıca, BMMYK Türkiye makamlarına “geçici sığınma” başvurusunda bulunmayan ve işlemlerini takip etmeyen başvurucularla görüşme yapmamakta ve dosyalarıyla ilgili karar vermemektedir.
BMMYK Başvuru ve Değerlendirme Süreci
• BMMYK'ya nasıl kayıt yaptırabilirim?
Türkiye'ye geldikten sonra, en kısa zamanda BMMYK Ankara Ofisi'ne giderek kayıt yaptırmanız gerekir. Farsça konuşanlar Salı günleri 08:30-11:00 arasında; Arapça, Kürtçe, Somalice ve diğer dilleri konuşanlar Perşembe günleri 08:30-11:00 arasında BMMYK Ofisi'ne müracaat edebilirler. Iraklı mültecilerin kaydı Pazartesi, Çarşamba ve Cuma günleri yapılmaktadır. BMMYK'dan randevu almak için (0312) 409 70 07 numarayı arayabilirsiniz. BMMYK tarafından size anladığınız bir dili konuşan bir tercüman sağlanacaktır. Yakın bir gelecekte BMMYK kayıtlarının İstanbul'da da yapılabilmesi için hazırlıklar devam etmektedir. Bu konudaki gelişmeler için hYd'ye danışabilirsiniz.
Kayıt sırasında sizden BMMYK Mülteci Statüsü Belirleme Başvuru Formu 'nu doldurmanız istenecek; bu konuda BMMYK çalışanları size yardımcı olacaktır. Bu formda sizin ve ailenizin kimlik, ikamet, eğitim, iş bilgileri, ülkenizden kaçış ve Türkiye'ye seyahat detaylarınız, ülkenizi terketme sebepleriniz ve ülkenize dönmekten korkma nedenlerinize ilişkin sorular yer alır. Bu formu dikkatlice ve doğru bir şekilde doldurmanız çok önemlidir; çünkü burada vereceğiniz bilgiler sizinle mülakat yapacak olan BMMYK görevlisi tarafından detaylı olarak incelenecektir.
Başvuru formu, BMMYK mülakatınızı hangi dilde gerçekleştirmek istediğinize ve sizinle görüşme yapacak olan BMMYK görevlisi ve tercümanın cinsiyetine dair tercihlerinizi belirtmenize de imkân tanır. BMMYK kaydına, çocuklarınız da dahil olmak üzere tüm aile üyelerinizi götürünüz. Yetişkin (18 yaşında veya daha büyük) aile üyelerinizden ayrı birer başvuru formu doldurmaları istenecektir. Kayıt esnasında kimlik belgeleme amacıyla BMMYK görevlileri sizin ve aile bireylerinizin fotoğraflarını çekeceklerdir. Mültecilik başvurunuzu destekleyen ve kimliğinizi kanıtlayan her türlü belge ve dokümanı da yanınızda götürmeyi unutmayınız.
BMMYK kaydınızı tamamladıktan sonra, normal şartlarda kayıt yaptırdığınız gün içerisinde size bir BMMYK Sığınmacı Belgesi verilir. Ancak başvuruların yoğunluğu nedeniyle BMMYK sizden belgenizi almak için daha sonra
gelmenizi isteyebilir. BMMYK Sığınmacı Belgesi sizin “mülteci” statüsü almak için BMMYK'ya başvurmuş olduğunuzu belgeler; sizin ve aile üyelerinizin bu belgelerin bir kopyasını daima yanınızda taşımanız çok önemlidir. BMMYK Sığınmacı Belgesi Türkiye devletine yapmanız gereken “geçici sığınma” başvurusu için hangi ile gitmeniz gerektiğini de bildirir. BMMYK tarafından yönlendirildiğiniz ile bir an evvel giderek, bu ildeki polise müracat etmeniz çok önemlidir.
Kayıt sonrasında size, BMMYK Sığınmacı Belgesi'yle birlikte, BMMYK Ankara Ofisi'nde sizinle yapılacak olan bireysel mülakatın tarihini gösteren bir randevu fişi de verilecektir. BMMYK size kayıt yaptığınız tarihten aylar sonrasına denk gelen bir mülakat günü verebilir. Eğer sınır dışı edilme tehditi altındaysanız, acil sağlık desteğine ihtiyaç duyuyorsanız, tehlike altında bulunan bir kadın olmak, refakatsiz bir yaşlı veya engelli olmak vb. sebeplerden acil bir korunma ihtiyacı içerisindeyseniz, daha erken bir mülakat tarihi için BMMYK ile temasa geçmeniz gerekir.
BMMYK mülakatım sırasında neler olacak?
BMMYK kaydınızı ve yaşamak için yönlendirildiğiniz ildeki (uydu kent) polis kaydınızı tamamladıktan sonra, BMMYK sizi mültecilik başvurunuzla ilgili ayrıntılı bir görüşme için Ankara'ya davet eder. Bu görüşmenin amacı ülkenizi terk etmenize sebep olan olaylar ve ülkenize dönmekten korku duyma sebepleriniz üzerine ayrıntılı bir inceleme yaparak, “mülteci” durumunda olup olmadığınıza karar vermektir. BMMYK hakkınızdaki incelemesini yaparken, sizin beyanlarınızı ve ülkenizdeki durumla ilgili bağımsız ve güvenilir uluslararası bilgi ve belgeleri birlikte değerlendirir.
Görüşmenin yapılacağı gün sabah erkenden BMMYK Ofisi önünde hazır bulunmanız gerekir. Görüşmeye aile bireylerinizi de beraberinizde götürünüz. Sizden sonra eşiniz de görüşmeye alınacaktır. Ayrıca yetişkin çocuklarınız da görüşmeye tabi tutulabilirler. BMMYK görüşmenizden önce birkaç saat beklemeniz gerekebilir. Bu nedenle yanınızda yiyecek ve içecek götürünüz. Normal şartlarda BMMYK görüşmeleri tek bir gün içerisinde tamamlanır; ancak bazen daha detaylı bilgi almak için başvurucularla ikinci veya üçüncü bir görüşme daha yapılması gerekebilir. BMMYK görüşmeniz sırasında yanınızda bir hukuki temsilci bulundurma hakkınız vardır. Eğer mültecilik iddianızı destekleyen deliller sunabilecek bir tanığınız varsa, bu konuda sizinle görüşme yapan BMMYK görevlisini bilgilendirin. Kimliğinize ve mültecilik iddianıza dair elinizde bulunan her türlü belgenin asıllarını görüşmeye giderken yanınızda götürmeyi unutmayınız. BMMYK görüşmesi için Ankara'ya seyahat masraflarınız BMMYK tarafından karşılanmaktadır. Bu konuda sizinle görüşme yapan BMMYK görevlisine müracaat ediniz.
BMMYK mülteci statüsü için yapılan başvurular hakkında karar verirken, büyük bir ölçüde başvurucuyla yapılan bireysel görüşmeleri temel alır. Bu nedenle:
• Doğruyu söyleyin. Mülteci statüsü elde etmeniz, iddianızın BMMYK tarafından inandırıcı bulunmasına bağlıdır.
• Her soruyu iyice anladığınızdan emin olun. Eğer gerekiyorsa sorunun tekrar edilmesini veya açıklanmasını isteyin.
• Eğer görüşmeniz bir tercüman yardımıyla gerçekleşiyorsa, tercümanla birbirinizi iyi anladığınızdan emin olun. BMMYK'dan kadın veya erkek tercüman talep etme hakkınız vardır, ancak bunu BMMYK kaydınız sırasında (başvuru formunu doldururken) belirtmeli ve tercihinizin sebebini açıklamalısınız.
• Açık cevaplar verin; bilmediğiniz konularda asla uydurma yanıtlar vermeyin. Eğer bilmediğiniz bir şey sorulursa, “bilmiyorum” diye cevap verin.
• Eğer bir şeyi (örneğin bir ismi ya da tarihi) tam olarak hatırlayamıyorsanız, “hatırlamıyorum” diye cevap verin; ancak yaklaşık cevaplar vermek için BMMYK görevlisiyle iş birliği yapın.
• Sizi ülkenizi terk etmeye zorlayan olaylar hakkında olabildiğince çok detay verin.
• Mülakatı yapan görevliye zulüm korkunuzla ilgili önemli olabilecek her türlü detayı anlatmanız çok önemlidir. Direkt olarak soru yöneltilmemiş bile olsa, ülkenize geri dönerseniz başınıza neler geleceğini düşündüğünüzü ve neden geri dönmeye korktuğunuzu olabildiğince ayrıntılı olarak açıklamaya çalışın.
• Eğer ülkenizi terk etmek için sahte dokümanlar kullandıysanız, mülakatı yapan kişiye bunu söyleyin ve nedenini açıklayın. (Sahte seyahat belgesi kullanmış olmanız, BMMYK açısından kesinlikle bir ret gerekçesi değildir. Ancak eğer böyle bir durumu gizlerseniz ve daha sonra bu bilgi BMMYK tarafından öğrenilirse, bu BMMYK'nın başvurunuzun inandırıcılığını sorgulamasına neden olabilir.)
• Görüşme sırasında konsantre olmanız ve kendinizi rahat hissetmeniz çok önemlidir. Eğer herhangi bir sebepten dolayı ara vermek isterseniz (örneğin, tuvaleti kullanmanız gerekiyorsa veya kendinizi konuşamayacak kadar hasta ya da rahatsız hissediyorsanız), mülakatı yapan kişiye bu ihtiyacınızı mutlaka belirtiniz.
• Eğer vücudunuzda sizi ülkenizi terk etmeye zorlayan olaylarla ilgisi olan bir yara veya iz varsa, mülakatı yapan kişiyi bu konuda bilgilendirin. BMMYK sizi tıbbi tespit ve muayene için bir doktora gönderebilir.
• Görüşmenizi yapan BMMYK görevlisi mülakat boyunca size sorduğu soruları ve verdiğiniz yanıtları bilgisayarına kaydeder. Buna “mülakat tutanağı” denir. Görüşmenizin sonunda, mülakatı yapan kişiden mutlaka “mülakat tutanağınızı” size okumasını isteyin. Dikkatlice dinleyin ve eğer hatalar varsa bunları mutlaka düzeltin.
• Görüşmenizi yapan BMMYK görevlisine başvurunuzun sonucunun yollanabileceği güvenilir bir posta adresi ve varsa telefon numaranızı vermeyi unutmayın.


bigilendirici, teşekkürler.
YanıtlaSil